ฎีกาที่ 13909/2555

พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ.2522 มาตรา 56 บัญญัติให้การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่จะขอรับสิทธิบัตรได้ ต้องเป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่เพื่ออุตสาหกรรมรวมทั้งหัตถกรรม โดยมาตรา 57 บัญญัติว่า แบบผลิตภัณฑ์ใหม่นั้น ต้องไม่เป็นแบบผลิตภัณฑ์ที่มีหรือใช้แพร่หลายอยู่แล้วในราชอาณาจักร หรือได้มีการเปิดเผยภาพ สาระสำคัญหรือรายละเอียดในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ที่ได้เผยแพร่อยู่แล้วไม่ว่าในหรือนอกราชอาณาจักร หรือเคยมีประกาศโฆษณามาแล้วก่อนวันขอรับสิทธิบัตร หรือเป็นแบบผลิตภัณฑ์ที่คล้ายกับแบบผลิตภัณฑ์ที่ได้มีการเปิดเผยมาแล้วดังกล่าว จนเห็นได้ว่าเป็นการเลียนแบบ ซึ่งมีขอบเขตของการพิจารณาแตกต่างจากการขอรับสิทธิบัตรการประดิษฐ์ผลิตภัณฑ์หรือกรรมวิธีดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 5 โดยการประดิษฐ์ขั้นสูงขึ้นไม่ใช่ข้อสาระสำคัญที่ใช้ในการพิจารณาคำขอรับสิทธิบัตรประเภทนี้ ฉะนั้น การออกสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์จะพิจารณาเฉพาะความใหม่ของรูปทรงหรือลักษณะภายนอกของแบบผลิตภัณฑ์ที่ขอรับสิทธิบัตร เปรียบเทียบกับแบบผลิตภัณฑ์ที่ได้มีการใช้หรือได้เปิดเผยอยู่แล้วโดยตรงว่ามีความแตกต่างกันชัดเจนที่สามารถดึงดูดความสนใจของประชาชนได้ ที่จำเลยที่ 1 อ้างมานั้นเป็นข้อแตกต่างกันในเรื่องโครงสร้างหรือกลไกวิธีการทำงานที่เป็นการเพิ่มประโยชน์ใช้สอยให้สะดวกมากขึ้น อันอาจเป็นข้อพิจารณาสำหรับการขอรับสิทธิบัตรการประดิษฐ์ผลิตภัณฑ์หรือกรรมวิธีอื่น ๆ ได้ แต่ไม่ใช่หลักสำคัญในการพิจารณาความใหม่ของการออกสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์นี้ ทั้งแบบพิมพ์อลูมิเนียมที่ใช้ในการตัดดอกไม้ที่ทำจากดินหรือตัวตัดดินนั้น โจทก์นำรูปแบบมาจากเอกสารทางวิชาการและนิตยสารที่มีการเผยแพร่ทั่วไป แบบพิมพ์ของจำเลยที่ 1 ซึ่งจำเลยที่ 2 ออกสิทธิบัตรให้จึงเป็นแบบผลิตภัณฑ์ที่มีการเปิดเผยสาระสำคัญของแบบผลิตภัณฑ์ในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ที่ได้เผยแพร่อยู่แล้วในราชอาณาจักรก่อนวันที่จำเลยที่ 1 ขอรับสิทธิบัตร จึงไม่ใช่การออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่และเป็นสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ไม่สมบูรณ์

โจทก์ฟ้อง ขอให้ศาลสั่งให้จำเลยที่ 2 เพิกถอนสิทธิบัตร เลขที่ 17562 เลขที่ 17563 และเลขที่ 17564 ที่ออกให้แก่จำเลยที่ 1 หรือให้คำพิพากษาของศาลแทนการแสดงเจตนา กับให้จำเลยทั้งสองใช้ค่าฤชาธรรมเนียมและค่าทนายความแทนโจทก์ จำเลยที่ 1 ให้การและฟ้องแย้งขอให้ยกฟ้องและให้โจทก์ชำระค่าเสียหายเป็นเงินจำนวน 1,000,000 บาท และให้ชำระค่าเสียหายเป็นรายเดือน เดือนละ 100,000 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 15 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ กับให้ชำระค่าฤชาธรรมเนียมและค่าทนายความแทนจำเลยที่ 1 ด้วย จำเลยที่ 2 ให้การขอให้ยกฟ้อง ระหว่างพิจารณา จำเลยที่ 1 ขอถอนฟ้องแย้ง ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางมีคำสั่งอนุญาต ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษาให้เพิกถอนสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์เลขที่ 17562 เลขที่ 17563 และเลขที่ 17564 ค่าฤชาธรรมเนียมและค่าทนายความให้เป็นพับ จำเลยที่ 1 อุทธรณ์ต่อศาลฎีกา ศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศวินิจฉัยว่าคดีมีปัญหาต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของจำเลยที่ 1 ว่า สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์เลขที่ 17562 เลขที่ 17563 และเลขที่ 17564 เป็นสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ เห็นว่า พระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ.2522 มาตรา 56 บัญญัติให้การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่จะขอรับสิทธิบัตรได้ ต้องเป็นการออกแบบผลิตภัณฑ์ใหม่เพื่ออุตสาหกรรมรวมทั้งหัตถกรรม โดยมาตรา 57 บัญญัติว่า แบบผลิตภัณฑ์ใหม่นั้น ต้องไม่เป็นแบบผลิตภัณฑ์ที่มีหรือใช้แพร่หลายอยู่แล้วในราชอาณาจักรหรือได้มีการเปิดเผยภาพ สาระสำคัญหรือรายละเอียดในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ที่ได้เผยแพร่อยู่แล้วไม่ว่าในหรือนอกราชอาณาจักรหรือเคยมีประกาศโฆษณามาแล้วก่อนวันขอรับสิทธิบัตรหรือเป็นแบบผลิตภัณฑ์ที่คล้ายกับแบบผลิตภัณฑ์ที่ได้มีการเปิดเผยมาแล้วดังกล่าว จนเห็นได้ว่าเป็นการเลียนแบบ ซึ่งมีขอบเขตของการพิจารณาแตกต่างจากการขอรับสิทธิบัตรการประดิษฐ์ผลิตภัณฑ์หรือกรรมวิธีดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 5 โดยการประดิษฐ์ขั้นสูงขึ้นไม่ใช่ข้อสาระสำคัญที่ใช้ในการพิจารณาคำขอรับสิทธิบัตรประเภทนี้ ฉะนั้น การออกสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์จะพิจารณาเฉพาะความใหม่ของรูปทรงหรือลักษณะภายนอกของแบบผลิตภัณฑ์ที่ขอรับสิทธิบัตรเปรียบเทียบกับแบบผลิตภัณฑ์ที่ได้มีการใช้หรือได้เปิดเผยอยู่แล้วโดยตรงว่ามีความแตกต่างกันชัดเจนที่สามารถดึงดูดความสนใจของประชาชนได้ ปัญหานี้ โจทก์นำสืบว่า แบบผลิตภัณฑ์แบบพิมพ์อลูมิเนียมที่จำเลยที่ 1 ได้รับสิทธิบัตรตามคำขอรับสิทธิบัตร เป็นแบบพิมพ์ชนิดเดียวกันกับวัตถุพยานหมาย ว.จ.1 ที่โจทก์เคยให้จำเลยที่ 1 ทำให้เพื่อใช้ในการเรียนการสอน โดยแบบพิมพ์ตามวัตถุพยานหมาย ว.จ.1 เป็นแบบพิมพ์อลูมิเนียมที่ใช้ในการตัดดอกไม้ที่ทำจากดินหรือตัวตัดดิน ซึ่งเป็นแบบพิมพ์ชนิดเดียวกับแบบพิมพ์งานปั้นดอกไม้ดินที่ลงพิมพ์ในนิตยสาร ส่วนแบบพิมพ์ตามคำขอรับสิทธิบัตรมีร่องบากและมีรูที่ตัวพิมพ์ แต่แบบพิมพ์ทั้งสองแบบมีรูปทรงเหมือนกัน ต่างกันที่ตัวตัดดินจะมีความคมกว่าเท่านั้น สำหรับแบบผลิตภัณฑ์ที่จำเลยที่ 1 ได้รับสิทธิบัตรตามคำขอรับสิทธิบัตร แม้จะแตกต่างจากแบบพิมพ์ตามวัตถุพยานหมาย ว.จ.1 แต่แบบพิมพ์ตามวัตถุพยานหมาย ว.จ.1 ก็สามารถดัดรูปทรงให้เป็นแบบเดียวกันได้ ส่วนแบบผลิตภัณฑ์ที่จำเลยที่ 1 ได้รับสิทธิบัตรตามคำขอรับสิทธิบัตรมีความแตกต่างจากแบบพิมพ์ตามวัตถุพยานหมาย ว.จ.1 และแบบพิมพ์ที่อยู่ในรูปถ่ายในหนังสือนิตยสาร โดยแบบพิมพ์จะมีรอยบากแตกต่างกัน เนื่องจากรอยบากดังกล่าวมีไว้ใช้ยึดลวดให้ลงตรงช่องที่บากไว้ ซึ่งไม่มีความจำเป็นเนื่องจากการประดิษฐ์ดอกไม้แต่ละดอกมีความแตกต่างกัน ส่วนจำเลยที่ 1 นำสืบว่า จำเลยที่ 1 เป็นผู้ทำแบบพิมพ์แบบไม่มีร่องตามวัตถุพยานหมาย ว.จ.1 ซึ่งมีรูปทรงเป็นหยดน้ำ เนื่องจากภรรยาไปเรียนการประดิษฐ์ดอกไม้ผ้าใยบัว โดยใช้ท่อพีวีซีเป็นแม่พิมพ์เวลาดัดจึงมีลักษณะกลมและจะต้องมาดัดให้เป็นหยดน้ำในภายหลัง ซึ่งไม่คงที่แน่นอน กลีบบัวแต่ละกลีบจึงมีความแตกต่างกัน จึงได้ทำแบบพิมพ์ตามวัตถุพยานหมาย ว.จ.1 เพื่อให้กลีบบัวทุกดอกเท่ากัน และมอบให้ภรรยานำไปให้โจทก์ในชั้นเรียนโดยคาดว่าจะเป็นประโยชน์ต่อนักเรียน แบบพิมพ์ที่จำเลยที่ 1 ขอจดทะเบียนตามคำขอรับสิทธิบัตร ปรากฏตามวัตถุพยานหมาย ว.ล.3 และ ว.ล.5 โดยวัตถุพยานหมายดังกล่าวมีหลายขนาดในรูปทรงเดียวกันซึ่งจำเลยที่ 1 ขอจดทะเบียนเพียงวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 เพียงชิ้นเดียว ซึ่งวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 มีความแตกต่างจากวัตถุพยานหมาย ว.จ.1 เนื่องจากวัตถุพยานหมาย ว.ล.5 มีร่องบาก ซึ่งถือเป็นสาระสำคัญของแบบพิมพ์ เนื่องจากสามารถใช้รอยบากยึดดามโครงลวดภายนอกให้แข็งแรงได้ ทำให้เมื่อนำผ้าใยบัวมาเข้าเพื่อทำกลีบบัวแล้วแบบจะไม่ยุบตัวและโครงลวดมีความคงที่ เห็นว่า โจทก์จบการศึกษาครุศาส