ฎีกาที่ 2585/2559

หลักเกณฑ์การชำระค่าธรรมเนียมรายปีสำหรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ.2522 มาตรา 65 ประกอบมาตรา 43 บัญญัติไว้เป็นการเฉพาะแล้ว ผู้ทรงสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ต้องชำระค่าธรรมเนียมรายปีเริ่มแต่ปีที่ 5 ของอายุสิทธิบัตรและต้องชำระภายใน 60 วัน นับแต่วันเริ่มต้นระยะเวลาของปีที่ 5 นั้น และของทุก ๆ ปีต่อไป เมื่อโจทก์ยื่นคำขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2546 วันเริ่มต้นระยะเวลาของปีที่ 5 จึงเป็นวันที่ 1 เมษายน 2550 และต้องชำระภายในวันที่ 30 พฤษภาคม 2550 ไม่ใช่ชำระได้ตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน 2551 ถึงวันที่ 30 พฤษภาคม 2551 ดังที่โจทก์อุทธรณ์ พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ.2522 มาตรา 62, 65 ประกอบมาตรา 43 และประกาศกรมทรัพย์สินทางปัญญา เรื่อง การนับระยะเวลาตาม พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ.2522 ได้บัญญัติเรื่องการนับระยะเวลาค่าธรรมเนียมรายปีของผู้ทรงสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ไว้ชัดเจนแล้ว ไม่จำเป็นที่จำเลยทั้งสองต้องแสดงแผนผังแสดงวิธีการนับระยะเวลาการชำระค่าธรรมเนียมปีที่ 5 ถึงปีที่ 10 ให้โจทก์ทราบอีก โจทก์ชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 9 แก่จำเลยที่ 1 วันที่ 23 พฤษภาคม 2555 ที่ถูกโจทก์ต้องชำระระหว่างวันที่ 1 เมษายน 2554 ถึงวันที่ 30 พฤษภาคม 2554 แต่เจ้าหน้าที่การเงินและบัญชีของจำเลยที่ 1 รับชำระไว้แล้วนั้น จำเลยทั้งสองนำสืบว่า เกิดจากข้อผิดพลาดของระบบฐานข้อมูลสิทธิบัตรซึ่งคณะกรรมการสิทธิบัตรรับฟังว่าผิดพลาดจริงและถือว่าการชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 9 เป็นการชำระที่พ้นกำหนดเวลา โจทก์มิได้โต้แย้งข้อเท็จจริงดังกล่าว ข้อเท็จจริงจึงรับฟังเป็นยุติว่า โจทก์มิได้ชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 9 ภายในกำหนดเวลาตามกฎหมาย การที่จำเลยที่ 1 ทำรายงานต่อคณะกรรมการสิทธิบัตรให้เพิกถอนสิทธิบัตรของโจทก์ แล้วต่อมาคณะกรรมการสิทธิบัตรเพิกถอนสิทธิบัตรดังกล่าวจึงชอบด้วย พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ.2522 มาตรา 62, 65 ประกอบมาตรา 43 แล้ว

โจทก์ฟ้องขอให้จำเลยทั้งสองส่งแบบแผนผังวิธีการคำนวณระยะเวลาการชำระค่าธรรมเนียมรายปีเริ่มแต่ปีที่ 5 และรายปีต่อปีจนครบ 10 ปี และเพิกถอนคำสั่งของจำเลยทั้งสองที่มีคำสั่งเพิกถอนทะเบียนสิทธิบัตรของโจทก์และคำสั่งของคณะกรรมการสิทธิบัตรที่ยืนตามคำสั่งของจำเลยทั้งสอง กับคืนทะเบียนสิทธิบัตรให้แก่โจทก์ จำเลยทั้งสองให้การขอให้ยกฟ้อง ศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศกลางพิพากษายกฟ้อง ค่าฤชาธรรมเนียมให้เป็นพับ โจทก์อุทธรณ์ต่อศาลฎีกา ศาลฎีกาแผนกคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงที่โจทก์และจำเลยทั้งสองไม่โต้แย้งกันในชั้นอุทธรณ์รับฟังว่า จำเลยที่ 1 เป็นนิติบุคคลประเภทส่วนราชการ มีฐานะเป็นกรมในรัฐบาล สังกัดกระทรวงพาณิชย์ จำเลยที่ 2 เป็นข้าราชการในสังกัดกรม จำเลยที่ 1 ตำแหน่งนักวิชาการพาณิชย์ปฏิบัติการ ปฏิบัติราชการในกลุ่มหนังสือสำคัญและกำกับการจดทะเบียน สำนักสิทธิบัตร เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2546 โจทก์ นางพรพันธุ์ ภริยาโจทก์และนางสาวพรเพ็ญ บุตรโจทก์ยื่นคำขอรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ โช้กอัพแรงอัดดันลม ต่อมาจำเลยที่ 1 ออกสิทธิบัตรให้แก่โจทก์ นางพรพันธุ์และนางสาวพรเพ็ญ โจทก์ชำระค่าธรรมเนียมรายปีให้แก่จำเลยที่ 1 จำเลยที่ 2 มีหนังสือแจ้งเตือนแก่โจทก์ว่า ใกล้ถึงกำหนดเวลาที่ต้องชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 9 แล้ว โดยให้โจทก์ชำระค่าธรรมเนียมภายในวันที่ 30 พฤษภาคม 2554 จำนวน 2,000 บาท หากไม่ชำระสิทธิบัตรของโจทก์จะถูกเพิกถอน โจทก์มิได้ชำระค่าธรรมเนียมดังกล่าว จำเลยที่ 1 เสนอให้คณะกรรมการสิทธิบัตรเพิกถอนสิทธิบัตรของโจทก์ เนื่องจากไม่ได้ยื่นขอชำระค่าธรรมเนียมรายปี ต่อมาคณะกรรมการสิทธิบัตรมีมติให้เพิกถอนสิทธิบัตรของโจทก์ ในวันที่ 23 พฤษภาคม 2555 โจทก์ชำระค่าธรรมเนียมรายปีแก่จำเลยที่ 1 แต่ต่อมาจำเลยที่ 1 เสนอให้คณะกรรมการสิทธิบัตรเพิกถอนการออกแบบผลิตภัณฑ์เลขที่ 18369 ของโจทก์อีกครั้งหนึ่ง เนื่องจากไม่ได้ยื่นขอชำระค่าธรรมเนียมรายปี ต่อมาคณะกรรมการสิทธิบัตรมีมติให้เพิกถอนสิทธิบัตรของโจทก์ ตามสำเนารายงานการประชุมคณะกรรมการสิทธิบัตร ครั้งที่ 1/2556 โจทก์อุทธรณ์คำสั่งของคณะกรรมการสิทธิบัตรโดยระบุว่าไม่อาจชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 10 ได้ และจำเลยที่ 1 เรียกเก็บค่าธรรมเนียมรายปีเร็วกว่ากำหนด 1 ปี คณะกรรมการสิทธิบัตรพิจารณาแล้วเห็นว่า เมื่อคณะกรรมการสิทธิบัตรมีมติเพิกถอนสิทธิบัตรของโจทก์ เนื่องจากไม่ชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 9 โจทก์ไม่ได้ร้องขอต่อคณะกรรมการสิทธิบัตรภายในกำหนด 60 วัน นับแต่วันทราบคำสั่งเพิกถอนสิทธิบัตรว่ามีเหตุจำเป็นไม่อาจชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 9 ได้และไม่อุทธรณ์คำสั่งต่อศาลภายใน 60 วัน นับแต่วันที่ได้รับแจ้งคำสั่งเพิกถอนสิทธิบัตร คำสั่งของคณะกรรมการที่สั่งเพิกถอนสิทธิบัตรกรณีไม่ชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 9 เป็นที่สุด ส่วนการรับชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 9 เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2555 เกิดจากความขัดข้องของระบบฐานข้อมูลสิทธิบัตร (E-PATENT) ในทางปฏิบัติโจทก์สามารถขอคืนเงินค่าธรรมเนียมที่ได้ชำระให้แก่จำเลยที่ 1 ได้ คณะกรรมการสิทธิบัตรจึงมีมติให้เพิกถอนคำสั่งเพิกถอนสิทธิบัตรของโจทก์กรณีไม่ชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 10 ที่ได้มีคำสั่งในคราวประชุมคณะกรรมการสิทธิบัตร ครั้งที่ 1/2556 เนื่องจากคณะกรรมการสิทธิบัตรมีคำสั่งเพิกถอนสิทธิบัตรแล้ว จากกรณีไม่ชำระค่าธรรมเนียมรายปี ปีที่ 9 ในคราวประชุมคณะกรรมการสิทธิบัตร เมื่อวันที่ 12 มิถุนายน 2555 ตามสำเนารายงานการประชุมคณะกรรมการสิทธิบัตร ครั้งที่ 5/2556 ลงวันที่ 17 กันยายน 2556 มีปัญหาที่ต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของโจทก์ว่า จำเลยทั้งสองนับระยะเวลาเพื่อให้โจทก์ชำระค่าธรรมเนียมรายปีชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ เห็นว่า ผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์ จะได้รับสิทธิต่าง ๆ ตามที่พระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ.2522 มาตรา 63 บัญญัติไว้ ก็ต่อเมื่อผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์นั้นได้รับสิทธิบัตรแล้ว โดยสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ มีอายุสิบปีนับแต่วันขอรับสิทธิบัตรในราชอาณาจักร ตามพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ.2522 มาตรา 62 ส่วนการนับระยะเวลามีประกาศกรมทรัพย์สินทางปัญญา เรื่อง การนับระยะเวลา ตามพระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ.2522 กำหนดไว้ โดยข้อ 2 วรรคหนึ่ง ของประกาศดังกล่าวกำหนดว่า ให้เริ่มนับตั้งแต่วันขอรับสิทธิบัตรหรืออนุสิทธิบัตร โดยให้นับรวมวันขอรับสิทธิบัตรหรืออนุสิทธิบัตรเป็นวันที่หนึ่งและให้สิ้นสุดวันก่อนหน้าจะถึงวันแห่งปีอันเป็นวันตรงกับวันเริ่มนับระยะเวลานั้นและประกาศดังกล่าวข้อ 2 วรรคสอง กำหนดว่า การนับระยะเวลาตามวรรคหนึ่ง ให้ใช้กับการนับระยะเวลาเพื่อชำระค่าธรรมเนียมรายปีด้วย ในกรณีของโจทก์กับพวกที่ยื่นขอรับสิทธิบัตรออกแบบผลิตภัณฑ์ตามคำขอรับสิทธิบัตรเลขที่ 0302001027 เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2546 สิทธิตามสิทธิบัตรก